# Bệnh Panama chuối (Fusarium wilt)

> Tác nhân: Nấm Fusarium oxysporum f.sp. cubense (Foc)

Nguồn: [www.thanh.bsp.vn](https://www.thanh.bsp.vn/tra-cuu-benh/benh-panama-chuoi/)

Cây trồng & thủy sản: Chuối.

## Mô tả

Bệnh **Panama** (Panama disease) hay bệnh héo vàng do nấm *Fusarium oxysporum* f.sp. *cubense* (Foc) gây ra, là một trong những bệnh cây trồng nguy hiểm nhất trong lịch sử nông nghiệp. Bệnh báo cáo lần đầu tại Australia năm 1876, sau đó tàn phá các đồn điền chuối Gros Michel ở Trung Mỹ trong những năm 1950.

### Triệu chứng

- Lá vàng từ mép lá vào trong, bắt đầu từ lá già xuống lá non
- Lá héo, gập xuống, cuống lá gãy và treo lơ lửng trên thân
- Bên trong thân, mạch gỗ chuyển màu nâu đỏ đến nâu đen
- Thân cây có thể nứt dọc và đổ sập hoàn toàn

### Phân loại

Foc chia thành 4 chủng (races): **Race 1** (Gros Michel), **Race 2** (chuối nấu ABB), **Race 4** (TR4 - gây bệnh trên Cavendish). TR4 (Tropical Race 4) phát hiện tại Đài Loan năm 1989, hiện đe dọa sản lượng chuối Cavendish toàn cầu.

### Chu kỳ bệnh

Nấm tồn tại trong đất dưới dạng chlamydospores, có thể sống sót đến **30 năm**. Bệnh lây lan qua đất nhiễm, nước chảy, dụng cụ làm vườn, cây giống mang mầm bệnh.

### Tác hại

Nấm **kháng thuốc trừ nấm**, biện pháp hóa học gần như không hiệu quả. Bệnh đang lan rộng ra toàn thế giới, bao gồm Việt Nam (phát hiện năm 2017).

## Biện pháp phòng trừ

- Dùng giống chuối **sạch bệnh (cấy mô)**, không trồng giống nhiễm
- Xử lý đất trước trồng bằng vôi và nấm đối kháng *Trichoderma*
- Đảm bảo thoát nước tốt, không trồng chuối trên đất nhiễm bệnh
- Nhổ và tiêu hủy cây bệnh nặng, xử lý hố bằng vôi
- Luân canh với cây trồng khác ít nhất **2-3 năm**
- Khử trùng dụng cụ làm vườn bằng formalin hoặc vôi
- Không di chuyển đất, cây giống từ vùng nhiễm sang vùng sạch
- Sử dụng giống kháng TR4 (GCTCV-218, GCTCV-119) nếu có

## Nguồn trích dẫn

Wikipedia contributors. (2026, August 21). Panama disease. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Panama_disease