# Đốm rong

> Tác nhân: Tảo ký sinh Cephaleuros virescens Kunze (thuộc ngành Chlorophyta - tảo lục ký sinh)

Nguồn: [www.thanh.bsp.vn](https://www.thanh.bsp.vn/tra-cuu-benh/dom-rong/)

Cây trồng & thủy sản: Sầu riêng, Thanh long.

## Mô tả

Bệnh **đốm rong** (tên tiếng Anh: Red rust / Algal leaf spot) là bệnh lý thực vật đặc thù trên cây ăn trái lâu năm, do một loài tảo ký sinh có tên khoa học là *Cephaleuros virescens* gây ra. Khác với các bệnh do nấm hoặc vi khuẩn, tảo đốm rong hình thành các đám tản (thallus) bám chặt dưới lớp biểu bì và cutin của lá, thân và cành, làm suy giảm nghiêm trọng diện tích quang hợp, làm nứt nẻ lớp vỏ cây và tạo cửa ngõ cho các loài nấm bệnh nguy hiểm xâm nhập thứ phát.

### Đặc điểm sinh học và cơ chế gây hại của tảo Cephaleuros

- **Bản chất là tảo ký sinh thực vật:** *Cephaleuros virescens* thuộc ngành tảo lục (Chlorophyta) nhưng sống đời sống ký sinh chuyên tính trên mô thực vật. Chúng phát triển các sợi tản len lỏi dưới lớp cutin hoặc ngay dưới biểu bì mô lá và vỏ cành, sau đó đùn lên bề mặt tạo thành các đốm nhung mịn có màu từ xanh xám, cam gạch đến đỏ nâu.
- **Khó khăn trong phòng trừ:** Vì tản tảo nằm sâu bên dưới lớp biểu bì cutin dày của lá già và vỏ cây, các loại thuốc trừ nấm bề mặt hoặc thuốc trị nấm thông thường (như Triazole, Metalaxyl) thường kém hiệu quả đối với tảo; đòi hỏi phải sử dụng các dòng thuốc có tính sát khuẩn diệt tảo chuyên biệt gốc Đồng.
- **Đối tượng ký chủ rộng:** Gây hại phổ biến trên cây ăn trái lâu năm (sầu riêng, thanh long, mít, xoài, bơ, ổi, cây có múi, nhãn, chôm chôm) và cây công nghiệp (cà phê, tiêu, cao su).

### Dấu hiệu nhận biết đặc trưng trên từng bộ phận

- **Biểu hiện trên phiến lá:**
Giai đoạn đầu: Xuất hiện các đốm nhỏ hình tròn đường kính từ 2 - 5 mm, hơi gồ cao trên bề mặt phiến lá, phủ một lớp lông tơ mịn như nhung màu xanh xám.
- Giai đoạn phát triển: Lớp nhung chuyển sang màu cam gạch, đỏ nâu hoặc màu gỉ sắt đặc trưng rất dễ nhận biết bằng mắt thường.
- Giai đoạn hoại tử: Đốm rong chuyển dần sang màu nâu sẫm hoặc xám đen, mô lá phía dưới bị ăn mòn và hoại tử khô chết. Khi mật độ đốm dày đặc, lá bị vàng úa, khô giòn và rụng sớm hàng loạt, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tích lũy dinh dưỡng nuôi trái.

- **Biểu hiện trên thân và cành:**
Thường xuất hiện trên các cành già, cành khuất sáng trong tán và thân chính. Ban đầu là các đốm nhung màu gỉ sắt tròn, sau đó lan rộng và liên kết thành từng mảng lớn bao quanh chu vi cành.
- Tảo ăn sâu vào vỏ làm mô vỏ bị phá vỡ, bề mặt cành trở nên sần sùi, thô ráp, nứt nẻ vỏ và suy giảm độ bền cơ học.
- Tạo cửa ngõ xâm nhập thứ phát: Các vết nứt vỏ do đốm rong tạo điều kiện lý tưởng cho nấm nứt thân xì mủ (*Phytophthora*), nấm hồng và sâu mọt đục cành tấn công gây hại nặng nề hơn.

### Nguyên nhân và điều kiện thuận lợi bùng phát

- **Độ ẩm cao và mưa phùn kéo dài:** Bệnh phát triển mạnh mẽ vào mùa mưa hoặc những tháng có sương mù ẩm ướt kéo dài, độ ẩm không khí vượt trên 85% và nhiệt độ ấm áp (22 - 30°C).
- **Vi khí hậu vườn rậm rạp:** Vườn sầu riêng, thanh long trồng mật độ quá dày, tán che khuất kín (> 50%) khiến lá và cành lâu khô ráo sau mưa, tạo "vùng ẩm vi mô" thuận lợi cho tản tảo lan rộng.
- **Tưới phun ướt tán lá:** Thói quen tưới phun mưa từ trên ngọn vào chiều tối làm bề mặt lá bị đọng nước suốt đêm, tiếp tay cho bào tử tảo nảy mầm.
- **Cây suy kiệt dinh dưỡng:** Cây bón thừa phân đạm (N) làm mô non mỏng yếu; vườn thiếu bón vôi, thiếu Canxi, Silic và vi lượng làm giảm độ dày của tầng cutin bảo vệ bề mặt lá.

### Tác hại đối với năng suất

Bệnh đốm rong tuy phát triển từ từ nhưng làm cây suy nhược âm thầm. Lá rụng sớm khiến cây còi cọc, cành giòn dễ gãy, trái nhỏ, phẩm chất cơm sượng và năng suất giảm từ **15% đến 35%** nếu không được phòng ngừa đồng bộ.

## Biện pháp phòng trừ

Vì tác nhân gây bệnh là tảo ký sinh chứ không phải nấm thông thường, chiến lược phòng trừ đốm rong hiệu quả và bền vững nhất là triệt tiêu môi trường ẩm ướt trong tán cây bằng canh tác, kết hợp sử dụng thuốc gốc Đồng đặc trị tảo khi cần can thiệp hóa học.

### 1. Biện pháp canh tác và cải tạo vi khí hậu (Nền tảng phòng bệnh)

- **Cắt tỉa tạo tán thông thoáng trước mùa mưa:** Trước mùa mưa từ 1 - 2 tháng, tiến hành cắt tỉa các cành tăm, cành vô hiệu, cành sát mặt đất và cành khuất sáng bên trong tán để ánh nắng mặt trời và gió lưu thông trực tiếp vào tận thân chính, giúp tán lá mau khô ráo sau mưa.
- **Vệ sinh vườn tược:** Thu gom lá rụng nhiễm bệnh nặng và dọn sạch cỏ dại quanh gốc để cắt đứt nguồn tản tảo lưu tồn tại chỗ.
- **Cải tạo chế độ tưới:** Hạn chế tưới phun mưa ướt đẫm tán lá vào buổi chiều tối; chuyển sang hệ thống tưới gốc hoặc tưới vào sáng sớm để ánh nắng ban ngày làm khô lá nhanh chóng.
- **Cân đối phân bón và nâng cao độ bền mô cây:**
Tránh bón quá nhiều phân đạm hóa học làm mô lá mềm yếu.
- Bón vôi nông nghiệp hoặc bột đá Dolomite định kỳ (1 - 2 tấn/ha/năm) để cải tạo độ chua của đất và bổ sung Canxi.
- Phun bổ sung trung vi lượng chứa **Canxi và Silic** giúp làm dày lớp màng cutin biểu bì, ngăn cản tản tảo bám dính và đâm sâu vào tế bào lá.

### 2. Biện pháp hóa học và sử dụng thuốc gốc Đồng đặc trị tảo

- **Lựa chọn thuốc gốc Đồng (Copper) làm chủ đạo:** Thuốc gốc Đồng là hoạt chất hiệu lực cao và đáng tin cậy nhất để tiêu diệt tảo *Cephaleuros* nhờ khả năng tiếp xúc bề mặt cực mạnh, làm biến tính protein và phá hủy màng tế bào tảo:
**Cuprous Oxide (Norshield 86.2WG):** Thuốc gốc Đồng đỏ siêu mịn, độ bám dính cực cao và ít bị rửa trôi sau mưa; pha liều 250 - 300g cho 200 lít nước phun phủ đều toàn tán.
- **Copper Hydroxide:** Hoạt chất Đồng xanh mát cây, thích hợp phun cả giai đoạn cơi đọt non và gần thu hoạch.
- **Copper Oxychloride** hoặc dung dịch **Booc-đô 1% (Bordeaux)**: Phun phòng ngừa rửa vườn sau thu hoạch rất hiệu quả.

- **Kỹ thuật xử lý cục bộ trên thân cành bị đốm rong nặng:**
Dùng cọ hoặc bàn chải cạo nhẹ lớp rong rêu trên vỏ cành (tránh làm trầy xước sâu vào gỗ lành).
- Pha đậm đặc thuốc gốc Đồng (tỉ lệ 50g cho 1 lít nước) quét trực tiếp lên vết đốm rong trên cành và thân chính 1 - 2 lần để làm khô và bong tróc hoàn toàn mảng tảo.

- **Thời điểm phun thuốc hiệu quả nhất:** Phun phòng ngừa vào đầu mùa mưa hoặc ngay khi quan sát thấy những đốm nhung màu cam gạch đầu tiên; chọn thời điểm phun vào sáng sớm hoặc chiều mát khi bề mặt lá ráo tạnh để thuốc bám dính tối ưu.

## Nguồn trích dẫn

Congnghecaoaumy. (n.d.). Bệnh đốm rong: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa hiệu quả. congnghecaoaumy.vn. https://congnghecaoaumy.vn/ky-thuat-canh-tac/132-benh-dom-rong-nguyen-nhan-dau-hieu-va-cach-phong-ngua-hieu-qua