# Thán thư

> Tác nhân: Các loài nấm sợi thuộc chi Colletotrichum (chủ yếu là Colletotrichum gloeosporioides Penz. và Colletotrichum acutatum Simmonds)

Nguồn: [www.thanh.bsp.vn](https://www.thanh.bsp.vn/tra-cuu-benh/than-thu/)

Cây trồng & thủy sản: Sầu riêng, Thanh long, Mít, Cà phê, Vải.

## Mô tả

Bệnh **thán thư** (tên tiếng Anh: Anthracnose) là một trong những bệnh lý thực vật nguy hiểm và phổ biến bậc nhất trên nhiều nhóm cây trồng tại Việt Nam. Do các loài nấm sợi thuộc chi *Colletotrichum* gây ra, bệnh có khả năng tấn công đa bộ phận từ lá non, cành non đến hoa và quả, làm thối rụng hoa trái hàng loạt, khô cành và làm sụt giảm nghiêm trọng năng suất cũng như giá trị thương phẩm xuất khẩu.

### Đối tượng cây trồng bị hại phổ biến

Nấm *Colletotrichum* là loài đa thực có phổ ký chủ cực kỳ rộng, gây hại nặng nề trên nhiều nhóm cây trồng chủ lực:
- **Cây ăn quả:** Sầu riêng, thanh long, mít, xoài, vải, nhãn, bơ, cây có múi (cam, bưởi, quýt, chanh)...
- **Cây công nghiệp:** Cà phê, điều, hồ tiêu...
- **Cây rau màu & hoa màu:** Ớt, cà chua, hành lá, các loại đậu (đậu cô ve, đậu đũa)...
- **Khả năng ngủ đông:** Bào tử nấm có thể tồn tại tiềm sinh ("ngủ đông") dai dẳng nhiều tháng trên tàn dư lá rụng, cành khô mục, vỏ cành già và phôi hạt giống để chờ điều kiện thuận lợi bùng phát thành dịch.

### Dấu hiệu nhận biết đặc trưng trên từng bộ phận

Dấu hiệu nhận diện điển hình nhất của bệnh thán thư là các vết hoại tử màu nâu đen, lõm sâu và đặc trưng bởi các **vòng tròn đồng tâm** xếp lớp:
- **Biểu hiện trên phiến lá:**
Vết bệnh ban đầu xuất hiện từ chóp lá hoặc mép lá lan dần vào trong phiến lá, tạo thành các vệt cháy khô màu nâu sẫm, viền vết bệnh có quầng đen hoặc nâu đỏ sậm phân định rõ với vùng lá lành.
- Trên bề mặt vết khô hình thành các đường gợn sóng đồng tâm; khi gặp ẩm độ cao xuất hiện các chấm đen li ti (đĩa cành sinh bào tử nấm).
- Lá bị nhiễm nặng sẽ co rúm, vặn xoắn, giòn rách và rụng sớm làm trơ trụi cành non.

- **Biểu hiện trên hoa và chùm hoa (Đen bông, khô chùm):**
Nấm xâm nhập vào cuống hoa và nụ hoa tạo các đốm nâu đen nhỏ hơi lõm.
- Vết bệnh lan nhanh khiến cuống hoa thâm đen, hoại tử khô cháy và rụng hàng loạt (hiện tượng khô bông, rụng chùm hoa), làm giảm nghiêm trọng tỷ lệ thụ phấn đậu trái.

- **Biểu hiện trên quả (Trái non đến quả trưởng thành):**
Giai đoạn trái non: Nấm tạo vết thâm lõm làm trái non bị vàng úa, teo tóp và rụng sớm.
- Giai đoạn quả lớn và gần thu hoạch: Xuất hiện các đốm tròn màu nâu đen, lõm sâu vào trong thịt vỏ. Vết bệnh mở rộng nhanh tạo các vòng tròn đồng tâm đặc trưng; giữa vết bệnh có thể tiết dịch nhờn màu cam hồng hoặc lớp tơ nấm trắng khi trời mưa ẩm. Quả bị chai sượng, thối nhũn một phần hoặc toàn bộ thịt quả, biến dạng nứt nẻ và mất giá trị thương phẩm.

### Nguyên nhân và điều kiện thuận lợi bùng phát

- **Khí hậu nóng ẩm:** Bệnh phát triển cực mạnh trong điều kiện nhiệt độ ấm áp (25 - 32°C), độ ẩm không khí vượt trên 85%, đặc biệt vào mùa mưa dầm kéo dài hoặc những ngày sương mù dày đặc vào sáng sớm.
- **Tiểu khí hậu vườn rậm rạp:** Vườn trồng mật độ quá dày, không cắt tỉa cành định kỳ hình thành các "túi ẩm" nuôi cấy bào tử nấm sinh sôi.
- **Bón phân mất cân đối:** Bón quá nhiều phân đạm hóa học (N) làm mô non mỏng mềm, thiếu Canxi và Silic làm thành tế bào biểu bì suy yếu, tạo cơ hội cho sợi nấm cắm giác hút xâm nhập sâu.
- **Con đường phát tán:** Bào tử nấm lây lan diện rộng qua gió, giọt nước mưa bắn tung tóe, nguồn nước tưới và các công cụ tỉa cành không khử trùng.

### Tác hại kinh tế

Bệnh thán thư làm rụng hoa và rụng quả non hàng loạt, gây thối hỏng vỏ quả trưởng thành, làm giảm từ **20% đến 60%** năng suất. Những lô trái nhiễm thán thư tiềm ẩn khi thu hoạch sẽ nhanh chóng thối hỏng trong quá trình vận chuyển và lưu kho, làm mất giá trị xuất khẩu.

## Biện pháp phòng trừ

Để quản lý hiệu quả bệnh thán thư trên các loại cây trồng, bà con cần phối hợp chặt chẽ quy trình 3 bước từ Hợp Trí Summit: Dọn sạch nguồn nấm sau thu hoạch + Tăng cường độ dày vách tế bào + Xử lý thuốc đặc trị vào các giai đoạn mẫn cảm.

### 1. Bước 1: Vệ sinh vườn và phun rửa vườn (Sau thu hoạch)

- **Cắt tỉa tạo tán thông thoáng:** Sau khi thu hoạch, khẩn trương cắt tỉa bỏ các cành vô hiệu, cành tăm, cành sát mặt đất (dưới 1 m), cành và cuống trái nhiễm bệnh để ánh nắng xuyên sâu vào trong tán cây.
- **Tiêu hủy tàn dư triệt để:** Cào gom toàn bộ lá bệnh rụng, cành khô và quả thối rụng đem ra xa vườn để đốt hoặc chôn sâu khử vôi, triệt tiêu nơi trú ngụ ngủ đông của nấm.
- **Phun rửa vườn sát khuẩn toàn diện:**
Sử dụng thuốc gốc Đồng siêu mịn công nghệ vi hạt (như **Cuprous Oxide / Norshield 86.2WG** liều 300g cho phuy 200 lít nước) hoặc dung dịch Booc-đô 1% phun ướt đẫm toàn bộ tán lá, thân cành và đất dưới tán.
- Đối với sầu riêng, mít, cây có múi: Pha đậm đặc thuốc gốc Đồng (50g/1 lít nước) quét lên thân chính và cổ gốc để dọn sạch rong rêu nấm bệnh lưu tồn.

### 2. Bước 2: Phục hồi bộ rễ và tăng sức đề kháng vách tế bào

- **Cải tạo đất và kích rễ khỏe:** Sử dụng phân bón hữu cơ sinh học giàu **Acid Humic / Fulvic** tưới quanh vùng rễ non để kích thích rễ tơ phát triển mạnh mẽ, nâng cao khả năng hút dưỡng chất.
- **Gia cố thành tế bào với Canxi - Silic:** Phun bổ sung trung vi lượng **Canxi và Silic (CaSi)** định kỳ trong giai đoạn cây ra đọt non và nuôi trái non. Canxi giúp liên kết vách tế bào chắc khỏe, Silic tạo lớp giáp bảo vệ mặt ngoài phiến lá và vỏ quả, khiến vòi nấm *Colletotrichum* không thể đâm xuyên xâm nhiễm.
- **Quản lý nguồn nước tưới:** Ưu tiên dùng hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc tưới gốc nhẹ nhàng, tránh dùng vòi phun xịt lực mạnh từ mặt đất lên tán làm bắn giọt nước mang bào tử nấm lây lan.

### 3. Bước 3: Đặc trị khi chớm bệnh hoặc các giai đoạn mẫn cảm

- **Các thời điểm phun then chốt:**
Giai đoạn cây nhú đọt non le lá (bảo vệ dàn lá mới).
- Giai đoạn trước khi hoa nở và sau khi đậu trái non (chống đen bông, rụng trái non).
- Phun ngay khi phát hiện những đốm thán thư đầu tiên trên lá hoặc chùm hoa.

- **Phối hợp hoạt chất đặc trị hiệu lực cao:**
Phối hợp thuốc hữu cơ sinh học sát khuẩn nhanh (như **AgriLife 100SL**) cùng hoạt chất diệt nấm nội hấp lưu dẫn mạnh nhóm Strobilurin (**Azoxystrobin / Envio 250SC**). Dạng huyền phù SC mát bông mát trái, không gây nóng hoa non và trái non.
- Các hoạt chất luân phiên thay thế: **Difenoconazole**, **Tebuconazole**, **Hexaconazole**, **Propineb**, **Mancozeb**, **Keviar 325SC** hoặc **Tepro Super 300EC**.

- **Nguyên tắc phối trộn và kỹ thuật phun:**
Khi pha hỗn hợp, pha thuốc dạng huyền phù (SC/WP) vào nước trước, khuấy tan đều rồi mới cho thuốc dạng lỏng (SL/EC) vào sau.
- Chỉnh béc phun tơi sương mịn, phun ướt đều cả hai mặt lá và các chùm bông, chùm trái; luân phiên các nhóm hoạt chất giữa các lần phun cách nhau 7 - 10 ngày để ngăn ngừa nấm kháng thuốc.

## Nguồn trích dẫn

Hoptrisummit. (n.d.). Bệnh thán thư là gì? Các nhóm cây trồng bị bệnh và cách trị hiệu quả. hoptrisummit.com. https://www.hoptrisummit.com/tin-tuc/tin-nong-nghiep/benh-than-thu-la-gi