Đốm rong

Bệnh đốm rong (tên tiếng Anh: Red rust / Algal leaf spot) là bệnh lý thực vật đặc thù trên cây ăn trái lâu năm, do một loài tảo ký sinh có tên khoa học là Cephaleuros virescens gây ra. Khác với các bệnh do nấm hoặc vi khuẩn, tảo đốm rong hình thành các đám tản (thallus) bám chặt dưới lớp biểu bì và cutin của lá, thân và cành, làm suy giảm nghiêm trọng diện tích quang hợp, làm nứt nẻ lớp vỏ cây và tạo cửa ngõ cho các loài nấm bệnh nguy hiểm xâm nhập thứ phát.

Đặc điểm sinh học và cơ chế gây hại của tảo Cephaleuros

• Bản chất là tảo ký sinh thực vật:Cephaleuros virescens thuộc ngành tảo lục (Chlorophyta) nhưng sống đời sống ký sinh chuyên tính trên mô thực vật. Chúng phát triển các sợi tản len lỏi dưới lớp cutin hoặc ngay dưới biểu bì mô lá và vỏ cành, sau đó đùn lên bề mặt tạo thành các đốm nhung mịn có màu từ xanh xám, cam gạch đến đỏ nâu.
• Khó khăn trong phòng trừ: Vì tản tảo nằm sâu bên dưới lớp biểu bì cutin dày của lá già và vỏ cây, các loại thuốc trừ nấm bề mặt hoặc thuốc trị nấm thông thường (như Triazole, Metalaxyl) thường kém hiệu quả đối với tảo; đòi hỏi phải sử dụng các dòng thuốc có tính sát khuẩn diệt tảo chuyên biệt gốc Đồng.
• Đối tượng ký chủ rộng: Gây hại phổ biến trên cây ăn trái lâu năm (sầu riêng, thanh long, mít, xoài, bơ, ổi, cây có múi, nhãn, chôm chôm) và cây công nghiệp (cà phê, tiêu, cao su).

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng trên từng bộ phận

• Biểu hiện trên phiến lá:
  • Giai đoạn đầu: Xuất hiện các đốm nhỏ hình tròn đường kính từ 2 - 5 mm, hơi gồ cao trên bề mặt phiến lá, phủ một lớp lông tơ mịn như nhung màu xanh xám.
  • Giai đoạn phát triển: Lớp nhung chuyển sang màu cam gạch, đỏ nâu hoặc màu gỉ sắt đặc trưng rất dễ nhận biết bằng mắt thường.
  • Giai đoạn hoại tử: Đốm rong chuyển dần sang màu nâu sẫm hoặc xám đen, mô lá phía dưới bị ăn mòn và hoại tử khô chết. Khi mật độ đốm dày đặc, lá bị vàng úa, khô giòn và rụng sớm hàng loạt, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tích lũy dinh dưỡng nuôi trái.
• Biểu hiện trên thân và cành:
  • Thường xuất hiện trên các cành già, cành khuất sáng trong tán và thân chính. Ban đầu là các đốm nhung màu gỉ sắt tròn, sau đó lan rộng và liên kết thành từng mảng lớn bao quanh chu vi cành.
  • Tảo ăn sâu vào vỏ làm mô vỏ bị phá vỡ, bề mặt cành trở nên sần sùi, thô ráp, nứt nẻ vỏ và suy giảm độ bền cơ học.
  • Tạo cửa ngõ xâm nhập thứ phát: Các vết nứt vỏ do đốm rong tạo điều kiện lý tưởng cho nấm nứt thân xì mủ (Phytophthora), nấm hồng và sâu mọt đục cành tấn công gây hại nặng nề hơn.

Nguyên nhân và điều kiện thuận lợi bùng phát

• Độ ẩm cao và mưa phùn kéo dài: Bệnh phát triển mạnh mẽ vào mùa mưa hoặc những tháng có sương mù ẩm ướt kéo dài, độ ẩm không khí vượt trên 85% và nhiệt độ ấm áp (22 - 30°C).
• Vi khí hậu vườn rậm rạp: Vườn sầu riêng, thanh long trồng mật độ quá dày, tán che khuất kín (> 50%) khiến lá và cành lâu khô ráo sau mưa, tạo "vùng ẩm vi mô" thuận lợi cho tản tảo lan rộng.
• Tưới phun ướt tán lá: Thói quen tưới phun mưa từ trên ngọn vào chiều tối làm bề mặt lá bị đọng nước suốt đêm, tiếp tay cho bào tử tảo nảy mầm.
• Cây suy kiệt dinh dưỡng: Cây bón thừa phân đạm (N) làm mô non mỏng yếu; vườn thiếu bón vôi, thiếu Canxi, Silic và vi lượng làm giảm độ dày của tầng cutin bảo vệ bề mặt lá.

Tác hại đối với năng suất

Bệnh đốm rong tuy phát triển từ từ nhưng làm cây suy nhược âm thầm. Lá rụng sớm khiến cây còi cọc, cành giòn dễ gãy, trái nhỏ, phẩm chất cơm sượng và năng suất giảm từ 15% đến 35% nếu không được phòng ngừa đồng bộ.